ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣ (του Γιάννη Ζήση)
Θα έλεγε κανείς ότι ελάχιστα είναι τα μουσικά κομμάτια που όντας σε πολύ υψηλό επίπεδο – όπως η Ενάτη του Μπετόβεν – έχουνε μια κατάλληλη αντιστοίχιση ανάμεσα στην μουσική και την στιχουργική ποιότητα, όχι ως έννοιες αλλά ως δυναμικές καταστάσεις. |
Και πάλι όμως αν και ο «Ύμνος στην Χαρά» αποτελεί μια ανάταση προς τις ιδέες της χαράς, της αδελφοσύνης, και της ελευθερίας, υπό έννοια υπερβατική, παρά το γεγονός ότι οι ιδέες εκεί εκφράζονται σε εικόνα, σε παράσταση, δεν αναπτύσσεται η εσωτερική της δυναμική, δεν διευρύνεται το εννοιακό της σύμπαν και ο νοηματικός της ορίζοντας ώστε να μπορεί κανείς να βιώνει απελευθερωμένα από την μορφή την ιδέα.
Παρά λοιπόν όλα αυτά στην προκείμενη περίπτωση διαπιστώνει κανείς μια εκπληκτική αρμονία και θα έλεγε κανείς ότι ο Μπετόβεν ήταν από τους λίγους – και σε ένα βαθμό αντίστοιχα ο Βάγκνερ και σε κάποια σημεία ο Μότσαρτ και λίγοι άλλοι – που απέδωσαν μια κατάλληλη συσχέτιση λόγου και μουσικής.
Ελάχιστοι ήταν εκείνοι που μπόρεσαν να εναρμονίσουν τον λόγο, το θέμα και την μουσική χωρίς η κατάληξη να είναι η μουσική υπόδουλη σε μια θεαματική παράσταση χωρίς νόημα.
Συνεπώς σε κάθε ολοκληρωμένη αισθητική μουσική δημιουργία, θα δούμε παράλληλα με την μουσική δυναμική, που συναντάμε στους κλασικούς και στους ρομαντικούς κυρίως συνθέτες, την δυναμική του ποιητικού λόγου, με έναν εννοιακό πλουραλισμό ιδεών και μια εποπτεία του ιδεατού, με μια ουσιαστική ποιητική διαλεκτική και όχι μόνο με αναφορά του ιδεατού στην παράσταση στην μορφή. Αυτό πιστεύουμε ότι συνιστά ένα πολύ γόνιμο πεδίο για την νέα τέχνη. Ένα τέτοιο πεδίο θα αναδειχθεί υπό τον όρο ότι ο λόγος που ενσωματώνεται στην τέχνη, θα σταματήσει να χαρακτηρίζεται από τον ναρκισσισμό της ασάφειας, οπότε θα μπορέσει το ιδεατό, να ξεδιπλώσει τον εαυτό του με ενάργεια ως πνευματική ανάγνωση. |
Γιάννης Ζήσης, Δημοσιογράφος-Συγγραφέας, |