Creative Commons License
Είναι ελεύθερη: για Διανομή: για αναπαραγωγή, διανομή, παρουσίαση στο κοινό του Έργου. Υπό τις ακόλουθες προϋποθέσεις >>>
Irvin Yalom – Σοπενάουερ: Η ΓΝΩΣΗ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ, ΜΟΝΟ Η ΒΛΑΚΕΙΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΕΡΙΟΡΙΣΤΗ Εκτύπωση E-mail
Ανάλεκτα Ιστορίας & Μυθολογίας
Τρίτη, 28 Φεβρουάριος 2017 16:17

Arthur Schopenhauer 1Ακόμα κι όταν δεν υπάρχει συγκεκριμένη πρόσκληση, έχω πάντα μια αγχώδη ανησυχία που με κάνει να βλέπω κινδύνους εκεί που δεν υπάρχουν. Για μένα αυτό μεγεθύνει σε άπειρο βαθμό την ελάχιστη ενόχληση και κάνει την επαφή μου με τους ανθρώπους εξαιρετικά δύσκολη.

Πως έζησε ο Άρθουρ
Αφού πήρε το διδακτορικό του δίπλωμα, ό Άρθουρ έζησε στο Βερολίνο, έπειτα για λίγο στη Δρέσδη, στο Μόναχο καί στο Μάνχαϊμ, και τέλος, προσπαθώντας ν αποφύγει μια επιδημία χολέρας, εγκαταστάθηκε τα τελευταία τριάντα χρόνια τής ζωής του στη Φρανκφούρτη, απ όπου δεν έφυγε ποτέ, αν εξαιρέσουμε κάποιες ημερήσιες εκδρομές.

Δεν είχε πληρωμένη απασχόληση, ζούσε σέ ενοικιαζόμενα δωμάτια, δεν είχε ποτέ σπίτι, εστία, σύζυγο, οικογένεια, στενές φιλίες. Δεν είχε κοινωνικό κύκλο, δεν είχε στενές γνωριμίες και καμιά αίσθηση κοινότητας για την ακρίβεια γινόταν συχνά αντικείμενο γελοιοποίησης από τούς γύρω του. Ως τα τελευταία λίγα χρόνια της ζωής του δεν είχε ακροατήριο, αναγνώστες ούτε εισόδημα από τα γραπτά του. Καθώς είχε τόσο λίγες σχέσεις, ή πενιχρή του αλληλογραφία αφορούσε κυρίως επαγγελματικά ζητήματα.

Παρά την απουσία φίλων, γνωρίζουμε περισσότερα για την προσωπική του ζωή απ’ ότι γιά τούς περισσότερους άλλους φιλοσόφους, γιατί στα φιλοσοφικά του γραπτά γράφει μέ τρόπο εντυπωσιακά προσωπικό. Στις πρώτες παραγράφους τής εισαγωγής στο μείζον έργο του, Ο κόσμος ως βούληση καί παράσταση, παραδείγματος χάρη, ο τόνος είναι ασυνήθιστα προσωπικός για μια φιλοσοφική πραγματεία. Η άψογη και διαυγής του πρόζα καθιστά αμέσως σαφές ότι θέλει νά επικοινωνήσει προσωπικά μέ τον αναγνώστη. Πρώτα του δίνει οδηγίες πως να διαβάσει το βιβλίο του, ξεκινώντας μέ τό αίτημα να το διαβάσει δύο φορές – καί μέ μεγάλη υπομονή. “Έπειτα τον προτρέπει νά διαβάσει πρώτα τό προηγούμενο βιβλίο του, Περί της τετραπλής ρίζας του επαρκούς λόγου, που χρησιμεύει ως εισαγωγή στο παρόν βιβλίο καί διαβεβαιώνει τον αναγνώστη ότι θα τον ευγνωμονεί γι’ αυτή τή συμβουλή. Στή συνέχεια τού δηλώνει πώς θα ωφεληθεί ακόμα περισσότερο αν είναι εξοικειωμένος μέ τό θαυμάσιο έργο τού Καντ καί τού θείου Πλάτωνα. Σημειώνει όμως ότι στον Καντ έχει ανακαλύψει πολύ σοβαρά σφάλματα, τά όποια σχολιάζει σ’ ένα επίμετρο (τό όποιο καί πάλι πρέπει νά διαβαστεί πριν από τό βιβλίο), καί παρακάτω επισημαίνει ότι οι αναγνώστες πού γνωρίζουν τις Ούπανισάδες έχουν περισσότερα εφόδια γιά νά κατανοήσουν τό κείμενό του. Τέλος παρατηρεί (πολύ σωστά) ότι ό αναγνώστης θα έχει αρχίσει νά θυμώνει καί ν’ ανυπομονεί μ’αυτές τις αλαζονικές, απρεπείς καί χρονοβόρες απαιτήσεις του. Τί παράδοξο πού αυτός, ο πιο προσωπικός απ’ τούς φιλοσόφους συγγραφείς, έζησε τόσο απρόσωπα.

Έκτος απ’τις προσωπικές αναφορές πού διεισδύουν στο έργο του, ό Σοπενχάουερ αποκαλύπτει πολλά γιά τον εαυτό του σ ένα αυτοβιογραφικό ντοκουμέντο μέ τον ελληνικό τίτλο «Εις εαυτόν», ένα μυστηριώδες και αμφισβητούμενο χειρόγραφο που ή παράξενη ιστορία του έχει ως έξης:

Στή δύση της ζωής του γύρω του συγκεντρώθηκε ένας πολύ μικρός κύκλος ένθερμων οπαδών, των «ευαγγελιστών», τους οποίους ανεχόταν μεν αλλά δέν εκτιμούσε ούτε συμπαθούσε. Οι άνθρωποι αυτοί τον άκουγαν συχνά νά μιλάει για τα “Εις εαυτό”, ένα αυτοβιογραφικό ημερολόγιο, στο όποιο επί τριάντα χρόνια σημείωνε διάφορες παρατηρήσεις του γιά τον εαυτό του.

Μένα τον θάνατό του όμως συνέβη κάτι παράξενο: το “Εις εαυτόν» δέν βρέθηκε πουθενά. Αφού τό αναζήτησαν ακόλουθοι του ήρθαν σέ αντιπαράθεση μέ τον Βιλελμ Γκβίννερ τον εκτελεστή τής διαθήκης του, γιά τό έγγραφο που έλειπε. Ο Γκβίννερ τους πληροφόρησε ότι το “Εις εαυτόν” δεν υπήρχε πια. Το είχε κάψει αμέσως μετά τον θάνατό του, ακολουθώντας τις οδηγίες του Σοπενχάουερ.

Λίγο καιρό αργότερα όμως ο ίδιος Βίλελμ Γκβίννερ έγραψε την πρώτη βιογραφία του Άρθουρ Σοπενάουερ, και μέσα σ αυτήν οι ευαγγελιστές του επέμειναν ότι αναγνώρισαν αποσπάσματα από το “Εις εαυτόν”, είτε ως άμεσα παραθέματα είτε παραφρασμένα. Άραγε ο Γκβίνερ είχε αντιγράψει το χειρόγραφο πριν το κάψει; Ή δεν το είχε κάψει και το χρησιμοποίησε για να γράψει τη βιογραφία του; Για πολλές δεκαετίες μαίνονταν οι αντικρουόμενες συζητήσεις, ώσπου τελικά ένας άλλος μελετητής του Σοπενάουερ ανασυνέθεσε το έγγραφο απ το βιβλίο του Γκβίνερ κι από άλλα γραπτά του Σοπενάουερ και δημοσίευσε ένα σαρανταεπτασέλιδο “Εις εαυτόν”  στο τέλος των τετράτομων Nachlafi (ευρισκομένων χειρογράφων). Το “Εις εαυτόν” είναι μια πολύ παράξενη αναγνωστική εμπειρία, γιατί έπειτα από κάθε παράγραφο ακολουθεί ένας σχολιασμός του βυζαντινού τρόπου με τον οποίο διασώθηκε, που είναι συχνά μακρύτερος από το ίδιο το κείμενο.

Γιατί ο Άρθουρ Σοπενάουερ δέν είχε ποτέ δουλειά; Η ιστορία τής αυτοκαταστροφικής στρατηγικής του για την κατάκτηση μιας θέσης στο πανεπιστήμιο είναι άλλο ένα από εκείνα τα ιδιόμορφα ανέκδοτα που περιέχονται σε κάθε βιογραφία του. Στά 1820, σε ηλικία τριάντα δύο χρόνων, του πρόσφεραν την πρώτη του διδακτική δουλειά, μιά προσωρινή θέση με πολύ χαμηλό μισθό (Privatdozent), νά διδάξει φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο τού Βερολίνου. Καί τι έκανε; Προγραμμάτισε αμέσως -επίτηδες- τα μαθήματα του (που είχαν τίτλο «Η ουσία του κόσμου») ακριβώς την ίδια ώρα πού δίδασκε ο Γκεοργκ Βίλελμ Χέγκελ, ο πρόεδρος του τμήματος και ο πιο ονομαστός φιλόσοφος της εποχής.

Διακόσιοι φοιτητές συνωστίζονταν με προσμονή στο μάθημα του Χέγκελ, καί μόνο πέντε ήρθαν ν ακούσουν τον Σοπενάουερ να περιγράφει τον εαυτό του σαν έναν εκδικητή, που είχε έρθει για ν απελευθερώσει τή μετακαντιανη φιλοσοφία από τα κενά παράδοξα καί τήν αλλοτριωτική καί σκοτεινή γλώσσα τής σύγχρονης φιλοσοφίας. Δέν ήταν μυστικό ότι ή κριτική του Σοπενχάουερ είχε στόχο τον Χέγκελ καί τον προκάτοχό του τον Φίχτε (θυμάστε, τον φιλόσοφο πού είχε ξεκινήσει τή ζωή του βόσκοντας χήνες κι είχε διασχίσει τήν Ευρώπη μέ τα πόδια για νά γνωρίσει τον Καντ). Προφανώς τίποτα απ’ όλ’αύτά δέν έκανε τον νεαρό Σοπενχάουερ συμπαθή στον Χέγκελ ούτε στα υπόλοιπά μέλη τού τμήματος, καί στο επόμενο εξάμηνο, όταν δέν εμφανίστηκε κανένας φοιτητής για τό μάθημά του, ή σύντομη καί ριψοκίνδυνη ακαδημαϊκή καριέρα του έληξε: Ό “Άρθουρ δέν ξαναέκανε ποτέ δημόσια ομιλία.

Στα τριάντα χρόνια πού έζησε στή Φρανκφούρτη ως τον θάνατό του στα 1860, ό Σοπενχάουερ ήταν προσκολλημένος σ ένα σταθερό ημερήσιο πρόγραμμα, σχεδόν μέ τήν ακρίβεια της καθημερινής ρουτίνας τού Καντ. Η ημέρα του ξεκινούσε μέ τρεις ώρες γράψιμο, κι έπειτα μία ή κάποτε δύο ώρες φλάουτο. Κολυμπούσε καθημερινά στον παγωμένο ποταμό Μάιν, καί δέν έχανε τό κολύμπι του σχεδόν ποτέ, ούτε μέσα στό καταχείμωνο. ’’Ετρωγε πάντα μεσημεριανό στήν ίδια λέσχη, τήν Englischer Hof φορώντας φράκο καί λευκή γραβάτα, ένα κοστούμι που στα νιάτα του ήταν πολύ τής μόδας, άλλα στή Φρανκφούρτη των μέσων τοϋ 19ου αιώνα ήταν έμφανως παρωχημένο. Στη λέσχη αύτή πήγαινε οποιοσδήποτε περίεργος ήθελε να συναντήσει τόν παράξενο καί έριστικό φιλόσοφο.

Αφθονούν τά ανέκδοτα γιά τόν Σοπενάουερ στην Ένγκλισερ Χόφ: Είχε τεράστια όρεξη, έτρωγε συχνά για δύο (όταν κάποιος του τό επισήμανε άπάντησε ότι σκεφτόταν και για δύο) πλήρωνε για δύο άτομα, γιά νά μήν καθίσει κανένας πλάι του,  η κουβέντα του ήταν απότομη αλλά διεισδυτική , είχε συχνές ρήξεις, είχε μιά μαύρη λίστα ατόμων στα οποία αρνιόταν να μιλήσει, του άρεσε να κουβεντιάζει  θέματα ανάρμοστα και σόκιν – να εγκωμιάζει παραδείγματος χάρη. τη νέα επιστημονική ανακάλυψη που του επέτρεπε ν αποφεύγει τις αφροδίσιες μολύνσεις βουτώντας μετά τη συνουσία το πέος του σ ένα διάλυμα λευκαντικού.

Μολονότι απολάμβανε τις σοβαρές συζητήσεις, σπάνια έβρισκε συνδαιτυμόνες που να θεωρεί ότι άξιζαν να σπαταλήσει τον χρόνο του μαζί τους. Για μια περίοδο, μόλις καθόταν στο τραπέζι του έβγαζε ένα χρυσό νόμισμα, που φεύγοντας το έπαιρνε μαζί του. Ένα από τους αξιωματικούς που συνήθως γευμάτιζαν στο ίδιο τραπέζι τον ρώτησε κάποτε ποιός ήταν ο σκοπός αυτής της χειρονομίας. Ο Σοπενχάουερ απάντησε πως θα χάριζε αυτό το χρυσό νόμισμα στους φτωχούς, την ημέρα που θ άκουγε έναν αξιωματικό να κάνει σοβαρή συζήτηση, η οποία να μην περιστρέφεται αποκλειστικά στα άλογα, στους σκύλους και στις γυναίκες.

Στη διάρκεια του φαγητού απευθυνόταν στον σκύλο του, ένα κανίς που το φώναζε Άτμαν, με την έκφραση “εσύ κύριε”, κι αν ο Άτμαν ήταν άταχτος τον κατσάδιαζε αποκαλώντας τον “Εσύ Άνθρωπε!”

Λέγονται πολλά ανέκδοτα για το οξύ του πνεύμα. Κάποτε ένας συνδαιτυμόνας του έκανε μια ερώτηση, στην οποία ο Σοπενάουερ απάντησε απλά: “Δεν ξέρω”. Ο νεαρός σχολίασε: “μπα, μπα, νόμιζα πως εσείς, ένας τόσο σπουδαίος σοφός, τα ξέρετε όλα!” Ο Σοπενάουερ απάντησε: “όχι , η γνώση είναι περιορισμένη, μόνο η βλακεία είναι απεριόριστη!”

Όταν τον ρωτούσαν την άποψή του για τις γυναίκες και για τον γάμο, η απάντησή του ήταν πάντα πικρόχολη. Μια φορά υποχρεώθηκε ν ανεχτεί τη συντροφιά μιας πολύ φλύαρης γυναίκας, που του περιέγραψε λεπτομερώς πόσο δυστυχισμένος ήταν ο γάμος της.

Ο Σοπενάουερ άκουγε υπομονετικά, κι όταν εκείνη τον ρώτησε αν την καταλάβαινε, απάντησε: ” Όχι, καταλαβαίνω όμως τον σύζυγό σας”.

Σε μια άλλη καταγεγραμμένη συνομιλία του τον ρωτούν αν έχει σκοπό να παντρευτεί.

“Δεν έχω την πρόθεση να παντρευτώ, γιατί αυτό θα μου προκαλούσε μόνο προβλήματα ».

“Και γιατί θα συνέβαινε κάτι τέτοιο;»

“Θα ζήλευα, γιατί ή γυναίκα μου θα μέ απατούσε ».

“Πως είστε τόσο σίγουρος: »

“Γιατί θα μου άξιζε”.

“Καί πώς αυτό;»

“Επειδή τήν παντρεύτηκα ».

Έκανε επίσης δηκτικά σχόλια για τούς γιατρούς, κάποτε μάλιστα επισήμανε ότι οί γιατροί έχουν δύο διαφορετικούς γραφικούς χαρακτήρες: έναν τρομερά δυσανάγνωστο για τις συνταγές κι έναν καθαρό και ευανάγνωστο γιά τούς λογαριασμούς τους.

Ένας συγγραφέας πού τον επισκέφτηκε τήν ώρα πού έτρωγε το μεσημεριανό του, στα 1846, όταν ο Σοπενχάουερ ήταν πενηνταοκτω χρόνων, τον περιέγραψε ώς έξης:

Καλοφτιαγμένος… πάντα καλοντυμένος, αλλά τά ρούχα του είναι παλιομοδίτικα… μέτριου αναστήματος μέ κοντά γκρίζα μαλλιά… μάτια γαλαζωπά, ζωηρά καί εξαιρετικά έξυπνα έδειχνε χαρακτήρα έσωστρεφή, σχεδόν μπαρόκ όταν μιλούσε, γι αυτό καί καθημερινά έδινε πολύ υλικό για φτηνή σάτιρά στην… παρέα του τραπεζιού. Έτσι, αυτός ό συχνά κωμικά δυσφορικός, άλλα τελικά άκακος καί καλοπροαίρετος φωνακλάς συνδαιτυμόνας τους, έγινε ό περίγελος ασήμαντων ανθρώπων πού τον κορόιδευαν τακτικά – άν καί πρέπει νά ομολογήσουμε χωρίς κακή πρόθεση.

Μετά τό φαγητό ο Σοπενχάουερ έκανε συνήθως έναν μεγάλο περίπατο, συχνά κουβεντιάζοντας φωναχτά μέ τον εαυτό μέ τον σκύλο του καί προκαλώντας τά γιουχαίσματα των παιδιών. Τά βράδια τά περνούσε μόνος του διαβάζοντας στο δωμάτιό του και δεν δεχόταν ποτέ επισκέψεις. Στα χρόνια της Φρανκφούρτης δέν υπάρχει καμιά ένδειξη ότι είχε αισθηματικό δεσμό καί στά 1831, σε ηλικία σαραντατριών χρόνων, έγραψε στο «Εις εαυτόν»: «Τό ρίσκο του να ζεις χωρίς νά δουλεύεις, όταν έχεις μικρό εισόδημα, μπορείς να λάβεις μόνο ώς εργένης».

Μετά τη ρήξη τους, όταν εκείνος ήταν τριανταενός χρονών, δεν ξαναείδε ποτέ τη μητέρα του, αλλά έπειτα από δώδεκα χρόνια, το 1813, και ως το θάνατό της το 1835, άρχισαν ν ανταλλάσσουν μερικά γράμματα που είχαν να κάνουμε με τις οικονομικές τους υποθέσεις. Κάποτε που ήταν άρρωστος, η μητέρα του του έγραψε ένα σπάνιο προσωπικό σχόλιο: “Δυό μήνες μέσα στο δωμάτιό σου χωρίς να δεις ούτε άνθρωπο, αυτό δεν είναι καλό γιε μου και με λυπεί. Ένας άντρας δεν μπορεί και δεν πρέπει ν απομονώνεται με τέτοιο τρόπο”.

Που και που ο Άρθουρ αντάλλασσε κάποια γράμματα και με την αδερφή του, στα οποία εκείνη έκανε επανειλημμένες προσπάθειες να τον πλησιάσει, διαβεβαιώνοντάς τον συνεχώς ότι δεν θα του πρόβαλλε ποτέ απαιτήσεις. Αλλά ο αδερφός της έκανε πάντα πίσω. Η Αντέλε, που δεν παντρεύτηκε ποτέ, ζούσε σε μεγάλη απόγνωση. Όταν της είπε πως φεύγει από το Βερολίνο για να γλιτώσει απ τη χολέρα, εκείνη του έγραψε ότι θα καλωσόριζε τη χολέρα, γιατί θα έβαζε ένα τέλος στη δυστυχία της.

Αλλά ο Άρθουρ αποτραβήχτηκε ακόμα μακρύτερα, αρνούμενος απόλυτα να έρθει σε επαφή με τη ζωή και την κατάθλιψή της. Από τότε που έφυγε από το σπίτι συναντήθηκαν μόνο μια φορά, στα 1840. Ήταν μια πολύ σύντομη και καθόλου ικανοποιητική συνάντηση. Κι έπειτα από εννέα χρόνια η Αντέλε πέθανε.

Τά χρήματα ήταν μια συνεχής πηγή ανησυχίας σ ολόκληρη τη διάρκεια τής ζωής του. Η μητέρα του άφησε ολόκληρη τη μικρή περιουσία της στην Άντέλε, κι εκείνη πέθανε σχεδόν χωρίς να τής έχει απομείνει τίποτα. Ό Άρθουρ προσπάθησε μάταια να βρει δουλειά σαν μεταφραστής, και ως τα τελευταία χρόνια τής ζωής του τα βιβλία του ούτε πουλούσαν ούτε ενδιέφεραν τον Τύπο.

Irvin YalomΜέ λίγα λόγια, έζησε χωρίς καμιά απ τις ανέσεις ή τις ανταμοιβές πού η κουλτούρα του θεωρούσε τόσο απαραίτητες για την ισορροπία του ανθρώπου, ακόμα και για την επιβίωση.

Irvin Yalom – Η θεραπεία του Σοπενάουερ


Πηγή/φωτογραφίες: Αντικλείδι, antikleidi.com

 

Social Media

Photo Gallery

Διαφήμιση
Σόλων, για τη Σύνθεση και τον Οικολογικό Πολιτισμό - Copyright © 1990-2012 - Επικοινωνία